Delizeka

İnternet ve bilgisayar ile ilgili terimlere mutlaka bir karşılık bulmalı mıyız?

Bu soru benim bazı yönleriyle kafamı kurcalayan bir konu. Çünkü internet ve bilgisayar günümüzde 7′den 70′e herkes tarafından kullanılıyor olsa da iÅŸin bir de halka inmesi gerekmeyen mesleki ve akademik yönü mevcut. Malumunuz üzere, her meslek dalının kendine has bir terminolojisi mevcuttur. Ve genelde bu terminoloji, öyle olsun istemesek de çoÄŸu kez yabancı sözcüklerden oluÅŸuyor. Çünkü teknoloji ve bilgiyi üreten aynı zamanda onun nasıl etiketleneceÄŸini de belirleyen otorite oluyor. Bu konuda en bariz örnekler farmakoloji ve tıp sahasından verilebilir. Sadece bu sahalarda deÄŸil birçok bilim dalında da aynı ÅŸekilde birçok yabancı terim bulunmaktadır. Dolayısıyla bilim, meslek ya da özel bir grubu ilgilendiren her kelimenin varolan kelimelerin başına sonuna ek getirilerek Türkçe’leÅŸtirilmesini saÄŸlamanın ne kadar doÄŸru bir yaklaşım olduÄŸu konusunda ciddi şüphelerim var.

Ben, iÅŸin halka ve günlük dile inen kısmı ile ilgili “Türkçe’leÅŸtirme” çabalarını olumlu karşılamak ile beraber, sadece bir meslek grubunu ilgilendirilen terimlerin Türkçe’leÅŸtirilmeye çalışılmasını ve sonucunda da bu çalışmanın sonucu olan kelimelerin hiç kullanılmadan hafızalardan silinmesinin çok gerekli bir tavır olmadığını düşünüyorum.

Bence bu tür terimlerle ilgili en fazla, kelimenin kendisini eğip bükerek Türkçe kurallarına uygun hale getirmeye çalışılabilir. Olmuyorsa da terimi çok fazla kendinden uzaklaştırmadan olduğu gibi bırakmak taraftarıyım.

ÖrneÄŸin, biyoloji ve özellikle genetikte kullanılan “polimorfizim (polymorphism)” için Türkçe okunuÅŸunu yazmak yerine yapılabilecek çok birÅŸey olmamalı. Aynı ÅŸekilde programlama terimlerinden “encapsulation” için de “enkapsülasyon” gibi bir yazım ÅŸekli getirmek dışında birÅŸey yapmak gene biraz “sahte” ve “yabancı” kalır. Ne polimorfizim ne de enkapsülasyon terimleri günlük dile inen terimler deÄŸildir. Bu nedenle de “polimorfizim” yerine sözlük çevirisi “çok (poly) ÅŸekilcilik, ÅŸekillilik (morpho + ism)” gibi akla birçok ÅŸeyi çaÄŸrıştırabilecek bir “tercüme” getirmenin faydalı bir çaba olmadığını kanısındayım. Aksine, meslek erbabı tarafından kullanılan ve aslında kimse kabul etmese de dilimize çoktan yerleÅŸmiÅŸ olan bu tipteki kelimeleri, resmi olarak da dilimize katmak daha güzel bir yaklaşım olacaktır.

Bazıları “yabancı kelimelerin dilimize girmesinden korkma” olayını bence yanlış yerden algılıyor. Bu yanlış anlayanların temel düşüncesi genelde “yabancı kökenli kelimelerin Türkçe’ye uyarlanmış halleri ile bile dilimizde yer almasınlar“dır. Hatta bu konuda aşırıya gidenler, asıl Türkçe; Uygurca’dır, Göktürkçe’dir, dediklerine de ÅŸahit olabiliriz. Bu düşüncenin baÅŸka bir kolu ise, Uygurca gibi “eski Türk dilleri”nde bulunmayan kelimeler için uydurdukları “uydurukça” kelimeleri dile yerleÅŸen yabancı kelimelerden neredeyse daha köklü ilan etmeleri de ayrı bir komedidir. Hangi dil olursa olsun, bir geçmiÅŸe, bir derinliÄŸe sahip bir kelimenin “bizselleÅŸtirilmiÅŸ” halini kötüleyip Ahmet Efendi’nin iÅŸkembe-i kübrasından Türkçe dil kurallarına uygun olarak uydurduÄŸu bir kelimenin Ahmet Efendi tarafından savunulmasının altında yatan traji-komik durumu Ahmet Efendi’nin elbette anlamasını beklemiyorum. Fakat Ahmet Efendi bir kelime uydurdu ve uydurduÄŸu kelimeyi daha Türkçe görüyor diye, baÅŸkalarının da Ahmet Efendi’nin bulduÄŸu kelimeyi “daha Türkçe” görmesini anlamlandıramıyor, bu kadar da olmamalı diye düşünüyorum.

Bu noktada elbette yeni kelimeler üretilmesin demek istemiyorum. Hatta tam tersine yeni kelimeler üretilsin, gerektiÄŸinde uydurulsun diyorum ancak ifade etmek istediÄŸim ÅŸey, yabancı bile olsa dile yerleÅŸmiÅŸ bir kelime varken bu tür bir çabanın gösterilmesinin gereksiz olduÄŸudur. Güzel olan, daha bir konu ile ilgili yeni bir terim dünyada doÄŸduÄŸu zaman ve bu terim henüz dilimize yerleÅŸmemiÅŸken bir çaba göstermek olabilir. “inter-net” doÄŸarken biz buna hemen baÅŸka birÅŸey diyebiliyorsak o zaman gerçekten faydalı birÅŸey yapmış olabiliriz. Åžimdi isteyen istediÄŸi kadar “Genel aÄŸ = internet” desin dursun, ÅŸu saatten sonra birkaç kiÅŸi haricinde (örneÄŸin : “özTürkçe sosyetesi”) kimse “Genel aÄŸ” demeyecektir internete.
Yabancı kelimelerin dile girmesi ile asıl korkulması gereken, günlük hayatta sıkça kullanılan kelimelerin yabancı dillerde olduÄŸu gibi yazılması ve öyle okunmasıdır. Ä°ÅŸ yerlerinin isminin, kitapların isminin günlük hayatta kullanılan bu kelimelerle donatılmasıdır çekinilmesi gereken. “en çok satanlar” yerine “top list”, “donanım” gibi yerleÅŸmiÅŸ güzel bir kelime varken “hardware”, “hoşçakal” yerine “bye bye” denilmesi ve öyle yazılması korkutmalı insanları. “Encapsulation” yerine “Enkapsülasyon” demek dilimize bir zarar vermez, hatta bir terim kazandırabilir.

Asıl soruma dönecek olursam, “Interrupt Handler” gibi iÅŸletim sistemi ve donanım sürücü yazılımları ile ilgili bir terimi hakikaten TDK’nin önerdiÄŸi direkt sözlük çevirisi (Kesme Ä°ÅŸleyici) ile Türkçe’leÅŸtirmeli miyiz? Günlük hayatın parçası olmayan bu özel terimin “tercümesi“, bu terimi kullanan kiÅŸilerin diline yerleÅŸebilir mi? Ayrıca bir “terim”in sözlük çevirisi o terimin, terim olması nedeniyle kazandığı özel manaları karşılayabilir mi? Bırakın özel manaları “interrupt” kelimesinin çaÄŸrıştırdığı ile “kesme” kelimesinin çaÄŸrışımı ne kadar benzer olabilir. “Kesmek” kelimesinin karşılığı olabilecek Ä°ngilizce sözcüklere baktığımda manası “kesmek” olan 31 adet kelime çıktı karşıma. Burdan Ä°ngilizce’de farklı “kesme”ler için çok farklı kelimeler kullanıldığını ve burada kullanılan “interrupt”ın diÄŸer kesmelerden farklı bir semantik içeriÄŸe sahip olduÄŸunu söyleyebiliriz. Bu nedenle de bu terimin Ä°ngilizce’de ifade ettiÄŸi ÅŸey, daha spesifik bir noktayı iÅŸaret etmekte iken TDK’nın önerdiÄŸi sözlük çevirisi her ÅŸekilde algılanabilecek birçok manayı ifade edebilir.

Burada bence yapılan yanlış, terimleri sanki bir paragraf metinmiÅŸ ve sadece manasını anlamak için tercüme ediyormuÅŸuz gibi görmek ve onlara karşılık ararken bu anlayış ile hareket etmek. ÖrneÄŸimize geri dönecek olursak, bu tercümeci anlayışın aksine “Interrupt handler” çok belirgin ve teknik bir manayı ifade etmek için kullanılan bir terimdir. Dolayısıyla Türkçe karşılığının da benzer bir kesinliÄŸe ve keskinliÄŸe sahip olması gerekir. Bazı teknik terimler için yabancı kelimelerle saÄŸlanan bu anlam belirginliÄŸi saÄŸlamayacağı için bence yapılabilecek ÅŸey kelimeyi “yabancı bir terim” olarak kabul edip, geçtiÄŸi yerlerde kullanırken belki tırnak içinde göstererek kullanmak olabilir. Ayrıca teknik olarak “processing (iÅŸleme)” farklı ÅŸeydir, “handling” farklı ÅŸeydir. Bu da ayrı bir konu…
Sözün özü; ben dilin genelinde kullanılmayan bazı özel terimlerin sözlük çevirisi ile Türkçe’leÅŸtirilmeye çalışılmasının bir sonuç getirebileceÄŸini sanmıyorum. Böyle bir çaba yerine mümkünse kelime bizleÅŸtirilmeli, bizim dilimizin kurallarına uygun hale getirilmeye çalışılmalıdır. O da olmuyorsa, yabancı bir terim olduÄŸu belirtilecek ÅŸekilde -özellikle yazı dilinde- kullanılması bence doÄŸru olarak kabul gören bir yaklaşım olabilir.

Bundan sonraki bölümde yazılımcıların sıkça karşılaÅŸtıkları bazı yabancı kelimeler/ifadeler yerine TDK’nın önerdiÄŸi karşılıklarını inceleyelim.

Pages: 1 2 3